Zioła i ich historia. Jakie były początki?

Ziołolecznictwo zwane też fitoterapią czy fitofarmakologią jest działem medycyny oraz farmakologii zajmującej się wytwarzaniem leków z surowców pochodzenia naturalnego bądź przetworzonego z roślin leczniczych. Skupia się na leczeniu preparatami roślinnymi i na poszukiwaniu nowych leków, poszukiwaniu nowych zastosowań roślin powszechnie znanych.

Fitoterapia jest popularna w nieuprzemysłowionych społeczeństw. Z powodu niskiego kosztu pozyskiwania surowców leczniczych, jest główną częścią składową wszystkich tradycyjnych systemów medycyny ludowej.

Pierwsze wzmianki o ziołolecznictwie możemy odnaleźć w historycznych dokumentach Asyrii i Babilonii (okres 2000 lat p.n.e). Już wtedy wymieniano lecznicze rośliny takie jak babka, piołun, lulek,rumianek, szafran, fenkuł włoski, lukrecję gładką i inne.

Ale to kolebką wiedzy medycznej uznaje się starożytny Egipt. Zachowane rysunki i napisy stanowią źródło wiedzy o stanie lecznictwa. Leczeniem w tamtym okresie zajmowali się kapłani. Uprawiano rośliny lecznicze, a w specjalnych komnatach tworzono leki według przepisów. Posługiwano się jałowcem, korą granatowca, miętą pieprzową, mirrą, makiem polnym, aloesem i innymi.

W Europie wiedzę o medycynie zapoczątkowali starożytni Grecy. Nauka rozwijała się kwitnąco w okresie piątego i czwartego wieku przed naszą erą. Rozwijały się specjalizacje, pojawiły się osoby do szukania leków, zbierania, przyrządzania. Zioła zaczęto sprzedawać lekarzom i pacjentom.

W okresie średniowiecza, naukę ziołolecznictwa poszerzano w klasztorach, gdzie w ogródkach klasztornych hodowano zioła. W tamtym właśnie okresie pojawiły się obszerne i bogato ilustrowane zielniki czyli katalogi roślin.

Przełomu dokonał Paracelsus, który wymyślił metody przetwarzania surowców w ten sposób, aby wydobywać z nich substancje aktywne. Uważał on że Bóg obdarzył ludzi lekami na wszystkie choroby, i aby ludziom było łatwiej szukać, to dodał odpowiednie znaki zewnętrzne. I tak na żółtaczkę wybierał żółte surowce, na choroby nerek rośliny o liściach nerkowatych, na bóle głowy makówki.

Obecnie poszukiwanie i zastosowanie leków pochodzących od roślin znacznie wzrosło. Poszukuje się ciągle nowych substancji czynnych pochodzenia roślinnego. Szacuje się że osiemdziesiąt procent populacji stosuje ziołolecznictwo jako element opieki zdrowotnej. Około siedmiu tysięcy związków chemicznych obecnej farmakopei pochodzi od roślin. Mniej więcej dwadzieścia cztery procent nowoczesnych leków których się używa w USA jest wytwarzanych z roślin.

W medycynie alternatywnej również jest praktykowane ziołolecznictwo. Zwolennicy tej medycyny uważają, że medycyna konwencjonalna działa bardziej efektywnie w chwilach zagrożenia życia, kiedy czas odgrywa ważną rolę. Z kolei stosowanie ziół w odpowiedni sposób może pomóc zatrzymać pacjentowi rozwój przewlekłej choroby, wspierać system odpornościowy. Podchodzą do ziołolecznictwa profilaktycznie.

Rośliny zielarskie

Rośliny zielarskie, zioła to wszystkie rodzaje roślin, które mają substancje wpływające na metabolizm człowieka. Są to gatunki przyprawowe, lecznice , oraz trujące. Do tej grupy zaliczamy jednoroczne i dwuletnie rośliny zielne, drzewa, krzewy, byliny, warzywa, oraz niektóre grzyby. Zioła stosuje się w aromaterapii, ziołolecznictwie, i jako przyprawy.

Najprostszym zabiegiem pozyskiwania roślin zielarskich jest ich zbiór ze stanu naturalnego, dotyczy to tylko krajowych gatunków, i takich których zasoby są duże. Zbiór ze stanu naturalnego jest bardzo pracochłonny i uciążliwy. Powinno się zbierać taki surowiec z miejsc ekologicznie czystych.

Dla potrzeb fitoterapii i farmaceutyki istnieją plantacje roślin zielarskich. Na takich plantacjach uprawia się gatunki rodzime i z innych stref klimatycznych. Dzięki takiej uprawie można otrzymywać różnego rodzaju odmiany z określonym składem chemicznym. Hoduje się różne zioła, zioła lecznicze, zioła przyprawowe itd. Plusami takiej uprawy jest możliwość automatyzacji procesów i odporność roślin. Zbieranie ziół odbywa się w czterech okresach pór roku. Suszy się je w suszarniach i przechowuje w specjalnych pomieszczeniach. W Polsce produkuje się około szesnastu do dwudziestu procent ziół  europejskich.